अग्निपुत्र : भाग ५

Dr.Marco & Imran working inside of Cave
जॉर्डन आणि डॉ.एरिक यांच्या अथक परिश्रमानंतर देखील ती महामानवी कवटी तेथून बाहेर निघत नव्हती.

"इथे ऊर्जा वाया घालवण्यात काही अर्थ नाही. आपल्याला आणखी माणसांची मदत घ्यावी लागेल." जॉर्डन मातीने माखलेले हात झटकत म्हणतात, "मिडियाला फोन करून बोलवूया." असं म्हणत तो मिडीयाला फोन लावतो. अँजेलिना त्यांना मध्येच अडवते.

"काय झाल? फोन लावतोय मी." जॉर्डन विचारतात.

"सर, इतक्यात मिडियाला बोलावणं योग्य नाही. आता तर आपण सुरुवात केली आहे. माहित नाही पुढे काय वाढून ठेवलं असेल. एका ठराविक निष्कर्षावर पोहोचल्याशिवाय आपण या गोष्टी उघड करु शकत नाही." अँजेलिना म्हणते.

"आपल्याला प्राचीन लिपी मिळाली आहे, मानवी वास्तव्याचे पुरावे मिळाले आहेत. हेच काय तर प्रचंड मोठ्या आकाराची मानवी कवटी सापडली आहे. अजून कोणत्या निष्कर्षापर्यंत पोहोचायचं आहे?" जॉर्डन जरा खेसकतच तिला विचारतो.

"सॉरी सर, पण आपण गुप्त मोहिमेवर आहोत. बाहेर जर या मोहिमेबद्दल समजलं तर..."

अँजेलिनाला मध्येच अडवत जॉर्डन म्हणतो, "बाहेर जर या मोहिमेबद्दल समजलं तर एक नविन शोध लावला म्हणून आपलं नाव होईल. गेली ३५ वर्षे मी या क्षणाची वाट पाहतोय, ही संधी मी सोडणार नाही. आणि कुठली गोष्ट कधी आणि कुणाला सांगायची हे मी ठरवेन."

जॉर्डनच्या डोळ्यात लोभ दिसत होता. कुणाचही काही न ऐकता तो मिडियाला फोन लावतो. जॉर्डनची ही सवय सगळ्यांना माहीत असते. तो सगळ्यांपेक्षा जास्त अनुभवी असल्याने देखील कुणी काही बोलत नाही. जोर्डनचं संपूर्ण आयुष्य मानवी पूर्वजांच्या शोधात गेलं होतं. त्याने युरोप, कॅनेडा, आफ्रिका आणि उत्तर आशिया खंडात अनेक शोध लावले होते. पुरातत्त्व विभागात त्याचं मोठं नाव होतं आणि म्हणूनच भारत सरकारने ही जबाबदारी जोर्डनवर सोपवली होती.

गुहेमध्ये अंधार असल्याने आणि ऑक्सिजनची कमतरता असल्याने सगळे तिथून बाहेर निघतात. अँजेलिनाच्या चेहऱ्यावर प्रश्नचिन्ह असतं. ती कसल्यातरी विचारात असते. डॉ एरिक अँजेलिनाला काही विचारणार इतक्यात जॉर्डन आतमधून धावतच बाहेर येतो. डॉ.अभिजीत त्याला काय झालं म्हणून विचारतो तेव्हा दिर्घ श्वास घेत जॉर्डन म्हणतो, आणखी वाचा

माणसाला अदृश्य करण्याचा प्रयोग यशस्वी

माणसाला अदृश्य करण्यात वैज्ञानिकांनी यश मिळवले असून प्रत्यक्षात एखादी वस्तू अदृश्य करणे म्हणजे प्रकाशीय आभासाचा खेळ असतो. जेव्हा एखादी वस्तू आपल्याला दिसते तेव्हा तिच्यावर पडलेले प्रकाशकिरण परावर्तित होऊन आपल्या डोळ्यापर्यंत येतात व त्यामुळे आपल्याला ती वस्तू दिसत असते. माणसाला किंवा एखाद्या वस्तूला अदृश्य करताना त्या वस्तूवर पडणारे प्रकाशकिरण हे तिला वळसा घालून जातात त्यामुळे ती आपल्याला दिसत नाहीत. या तंत्राचा वापर शत्रूला जहाजे दिसू नयेत यासाठीही करता येतो. माणूस अदृश्य होऊ लागला तर त्याचे काय परिणाम होतील याच्या कल्पनाच केलेल्या बऱ्या, पण तूर्त वैज्ञानिकांनी हा प्रयोग यशस्वी केला आहे.
स्वीडनमधील कॅरोलिन्स्का संस्थेतील मेंदूवैज्ञानिकांनी हा प्रयोग केला. त्यात सव्वाशेजण सहभागी झाले होते, त्यांच्या तोंडावर एक डिस्प्ले लावला होता व नंतर त्या व्यक्तींना खाली त्यांच्या शरीराकडे पाहण्यास सांगितले असता त्यांना त्यांचे शरीर न दिसता मोकळे अवकाश दिसले याचा अर्थ त्यांचेच शरीर त्यांना दिसत नव्हते. तो अर्थात प्रकाशीय आभास होता. एच. जी. वेल्स या विज्ञान कादंबरीकाराने 'द इनव्हिजिबल मॅन' या कादंबरीत एक माणूस कसा अदृश्य होतो व नंतर वेडय़ासारखा बेफाम वेगाने गाडी चालवत सुटतो याचे वर्णन केले आहे.
आपलेच शरीर अदृश्य करण्याचा हा प्रयोग वैज्ञानिकांनी सहभागी व्यक्तींवर मोठय़ा पेंटब्रशचा वापर करून यशस्वी केला आहे, एका मिनिटात अनेक सहभागी व्यक्तींना त्यांनी अदृश्य करून दाखवले, त्यांना फक्त पेंटब्रश दिसत होता पण शरीर दिसत नव्हते असे आरविद गुटेरस्टॅम यांचे म्हणणे आहे.
त्यांनी सांगितले की, यापूर्वीच्या अभ्यासात आम्ही अशाच प्रकारे एक हात अदृश्य केला होता. आताच्या अभ्यासात त्याच पद्धतीचा विस्तार करून १२५ व्यक्तींचे शरीर अदृश्य केले. या व्यक्तींना चाकू खुपसण्याचा आभासही दाखवण्यात आला तेव्हा त्यांना दरदरून घाम फुटला पण तो आभास नाहीसा होताच ते पूर्ववत झाले. थोडक्यात त्या व्यक्तींना अवकाशात चाकू खुपसण्याची कृती पाहूनही घाम फुटला त्याअर्थी मेंदूने खरोखर चाकू खुपसला जातो आहे असा अर्थ लावला.
या व्यक्तींना अदृश्य अवस्थेत अनोळखी व्यक्तींसमोर उभे केला असता त्यांच्यावरील परिणाम तपासण्यात आला असता अदृश्य अवस्थेत त्यांचे हृदयाचे ठोके कमी झालेले निरीक्षणात दिसून आले. तसेच त्यांच्यावरील मानसिक ताणही वाढलेला होता असे गुटेरस्टॅम यांनी सांगितले. सामाजिक नैराश्याची जी लक्षणे असतात त्यावर उपचारांसाठी पुढे याचा उपयोग होऊ शकेल. त्याचा पुढे वैद्यकीय संशोधनात फायदा होईल, जर्नल सायंटिफिक रिपोर्ट्समध्ये हे संशोधन प्रसिद्ध झाले आहे.
क्षणात नाहीसे होणारे दिव्य भास
एच. जी. वेल्स या विज्ञान कादंबरीकाराने द इनव्हिजिबल मॅन या कादंबरीत अदृश्यतेची कल्पना मांडली होती.
स्वीडनमधील कॅरोलिन्स्का संस्थेतील प्रयोग.
* वस्तूवर पडलेले  प्रकाशकिरण परावर्तित न होता वस्तूला वळसा घालून जातात.
* जहाजे अदृश्य करण्यासाठी तंत्राचा वापर.
* १२५ व्यक्तींवर प्रयोग यशस्वी.
* सामाजिक नैराश्य व भीतीच्या भावनेचा अभ्यास करण्यात मदत.

मलेरियावरील लस ऑक्टोबरमध्ये उपलब्ध

मलेरियावरील जगातील पहिली लस ऑक्टोबपर्यंत विक्रीस उपलब्ध होणार आहे, आतापर्यंत या लसीच्या अनेक चाचण्या आफ्रिकेत घेण्यात आल्या असून लाखो रुग्णांमध्ये मलेरियाविरोधात प्रतिकारशक्ती निर्माण करण्यासाठी या लसीचा उपयोग होणार आहे.
संशोधकांनी सांगितले की, पहिल्याच मात्रेत ही लस ५ ते १७ महिन्यांच्या एकतृतीयांश बालकांमध्ये यशस्वी ठरली आहे, जगात १९.८ कोटी बालकांना मलेरिया होतो व त्यातील अनेक दगावतात त्यामुळे या लसीची आवश्यकता होती.
डासांमुळे होणाऱ्या या रोगाने दर वर्षी सहा लाख लोक मरण पावतात त्यात जास्त संख्या पाच वर्षांखालील मुलांची असते. आरटीएस, एस/एएसओ १ ही लस इंग्लंडच्या ग्लॅक्सोस्मिथक्लाईन (जीएसके) कंपनीने बिल व मेलिंडा गेट्स फाऊंडेशनने दिलेल्या निधीतून तयार केली आहे व ती जगातील आजची सर्वात प्रभावी लस आहे. या लसीच्या चाचण्या २००९ मध्ये सुरू झाल्या व १५,५४९ मुलांना व बालकांना सहारन आफ्रिकेत ही लस देण्यात आली. बुर्किना फासो, गॅबॉन, घाना, केनिया, मलावी, मोझांबिक व टांझानिया या देशांचा या भागात समावेश होतो. लॅन्सेट मेडिकल जर्नलने याबाबत निष्कर्ष प्रसिद्ध केले असून एक हजार मुलांना ही लस चार वर्षांत देण्यात आली, त्यातील सरासरी १३६३ मुलांमध्ये मलेरिया रोखला गेला, ज्या मुलांना आणखी मात्रा देण्यात आली त्यांच्यात मलेरियापासून वाचण्याचे प्रमाण सरासरी १७७४ होते. जीएसके या कंपनीने आधीच या लसीची निर्मिती करण्याची परवानगी मागितली असून युरोपीय औषध संस्थेने या लसीला मंजुरी दिल्यास जागतिक आरोग्य संघटना या लसीचा समावेश आफ्रिकेतील लोकांची प्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी करण्याची शक्यता आहे. साधारणपणे ऑक्टोबरमध्ये या लसीचा वापर सुरू केला जाईल. या लसीची चाचणी सहा ते १२ आठवडय़ांची मुले व पाच ते १७ महिन्यांची मुले अशा दोन गटांत घेण्यात आली. त्यांना सुरुवातीला तिमाही लस देण्यात आली व नंतर १८ महिन्यांनी देण्यास आली. अगदी लहान बालकांमध्ये या लसीचा परिणाम कमी दिसला पण तीन वर्षांच्या मुलांपर्यंत रोगाचा धोका २६ टक्के कमी झाला. अगदी गंभीर स्वरूपाचा मलेरिया झालेल्यांमध्ये ही लस प्रभावी ठरलेली नाही. जरा जास्त वयाच्या लोकांमध्ये गंभीर स्वरूपाच्या मलेरियात ही लस व बूस्टर डोस यामुळे रोगापासून ३२ टक्के संरक्षण मिळाले आहे, लंडन स्कूल ऑफ हायजिनचे प्राध्यापक ब्रायन ग्रीनवूड यांनी सांगितले की, या लसीचे खरोखर फायदे आहेत.
आजाराचे बळी
*२०१३ मलेरियामुळे मृतांची संख्या ५,८४,०००
*सर्वात जास्त ९० टक्के  मृत्यू आफ्रिकेत
*मरण पावलेली पाच वर्षांखालील मुले - ७८ टक्के
*आफ्रिकेत दर वर्षी मरणाऱ्यांची संख्या ४३००००

अग्निपुत्र : भाग ४

४,००० वर्षांनंतर :
पृथ्वीची रचना आणि सजीवांची संरचना यांत अभूतपूर्व बदल घडले होते. एकविसावे शतक सुरु झाले होते. मनुष्य प्राण्याने पृथ्वीवर बऱ्याच प्रमाणात नियंत्रण मिळवले होते. यंत्र आणि यंत्रमानवांचा शोध लागलेला असतो. रस्ते, इमारती, पायाभूत सुविधा विकसित झालेल्या असतात. मनुष्य प्राणी विमानाच्या सहाय्याने आकाशात उडू शकत होता, जहाजाच्या सहाय्याने पाण्यात, पाणबूडीच्या सहाय्याने पाण्याच्या आत तर अवकाशयानाच्या सहाय्याने पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर जाऊ शकला. मात्र ज्या ठिकाणी रुद्रस्वामी आणि अग्निपुत्र जमिनीखाली गाडले गेले त्या सुप्त ज्वालामुखीपर्यंत तो पोहोचू शकला नाही, त्याला त्या सुप्त ज्वालामुखीमागील शांतता देखील माहित नव्हती.

मानवाच्या शरीराप्रमाणे मेंदू चांगल्या प्रकारे विकसित झाला होता. वैज्ञानिकांनी अनेक स्तरांवर क्रांती घडवून आणली होती. जन्म मृत्यूच्या प्रमाणात मानवी वैचारिक क्रांतीचा मोठा भरना होता. त्यांच्या रचना आणि संरचनांचे आविष्कार संपुर्ण जगाला ठाऊक होतो.

अशातच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भू-उत्खनन करणारे आणि भुगर्भशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्या जॉर्डन आपल्या समुहासह हिमालय येथे उत्खननाचे कार्य सुरु करतात. त्यांच्या समुहामध्ये प्राचीन भाषांची अभ्यासिका अॅंजेलिना, भु-उत्खननमध्ये डॉक्टरेट पदवी मिळवलेले डॉ.मार्को आणि डॉ.एरिक, भु-मापन शास्त्रज्ञ इम्रान आणि भारतीय वंशाचे भुगर्भशास्त्राचे उच्च पदवीधर डॉ.अभिजीत त्यांना हिमालयाच्या जवळपास मिळालेल्या काही अमानवी शारीरिक सांगड्याांच्या तपासासाठी तेथे आलेले असतात. सांगड्याांबरोबर मिळालेले प्राचीन काळातील काही चित्रविचित्र नमुन्यांचा तपास करण्यासाठी जॉर्डनला त्याच्या समुहासह गुप्त मोहिमेवर पाठविले असते. आणखी वाचा

कधीतरी कुणीतरी शेणाचे आणि दगडाचे वार सहन केले आहेत हे विसरू नका

स्त्यावरुन जर कोणी मुली जात असल्या तर मी त्यांना नेहमी सांगतो... अर्थात ओळखीच्या असतील तर,...... कि मुलीँनो आज जरी तुम्हि मुक्त पणे फिरत असाल, काँलेजला जात असाल पण या साठी कधीतरी कुणी शेणाचे आणि दगडाचे वार सहन केले आहेत हे विसरु नका.
- पु.लं.देशपांडे.
संदर्भ - पुलं यांनी school of indian music चे संचालक देवधर यांच्या वाढदिवसानिमित्त केलेल्या भाषणातिल अंश आहे.

चेहऱ्यावरून वय ओळखणाऱ्या 'हाऊ ओल्ड.नेट'चा धुमाकूळ

सध्या सोशल मिडीयावर मायक्रोसॉफ्टच्या 'हाऊ ओल्ड. नेट'चा प्रचंड बोलबाला सुरू आहे. त्यामुळे फेसबुकवर तुम्हाला सध्या मोठ्या प्रमाणावर तुमच्या मित्र-मैत्रिणींची छायाचित्रे आणि त्या छायाचित्रांनूसारचे आश्चर्यकारक निकाल पहायला मिळतील. तुम्ही स्वत:चे छायाचित्र अपलोड केल्यानंतर 'हाऊ ओल्ड.नेट' हे वेब अॅप्लिकेशन छायाचित्र पाहून तुमचे वय किती असेल याचा अंदाज लावते. या अॅप्लिकेशनमुळे येणारे निकाल तितकेसे अचूक नसले तरी नेटकरांना सध्या विरंगुळ्याचे नवे साधन उपलब्ध झाले आहे. चेहऱ्यावरून लावण्यात येणाऱ्या वयाच्या अंदाजामुळे सोशल कट्ट्यावर सध्या हास्यविनोदाला चांगलाच बहर आला आहे.

फुलझाडांचा टांगता बगीचा!

घरात किंवा गच्चीमध्ये बाग फुलवण्याची अनेकांना हौस असते. यामध्ये काय वेगळं करता येईल याचाही प्रयत्न केला जातो. तुमच्या बागेला वेगळेपण आणि सौंदर्य देण्यात शिंकाळी अर्थात हँगिंग बास्केट नक्कीच उपयोगी पडतील. 

फुलझाडांची टांगती शिंकाळी (हँगिंग बास्केट) म्हणजे बागेतील खास गोष्ट. ही शिंकाळी दिसतात सुंदरच; शिवाय त्यांचा प्रभावही खूप पडतो. वास्तू लहान असो वा मोठी, फुलझाडांच्या शिंकाळ्यांनी ती सुशोभित होते. अगदी लहान जागेत अडकवलेलं एखादं शिंकाळंही त्या जागेचं सौंदर्य वाढवतं. त्यामुळे वातावरणात सजीवता निर्माण होते आणि मनही प्रसन्न होतं. 

यांचा वापर कुठंही होऊ शकतो. घरगुती बागा, फ्लॅटच्या घराच्या बाल्कनीतील सज्जे, टेरेसे अशा ठिकाणी, बंगला असल्यास बंगल्याच्या पुढील भागातील पोर्चमध्ये, मागील भागात भिंती, कमानींवर त्याचप्रमाणे खिडकी, दारं, चौकट, पडवी अशा वेगवेगळ्या ठिकाणी ही शिंकाळी अडकवता येतात. वेगवेगळ्या ठिकाणी किंवा जवळपास अंतरावर अडकवलेली ही शिंकाळी स्वतःचीच एक बाग निर्माण करतात. तुमच्याकडे बागेसाठी जागा नसेल, तर छोटी बाल्कनी, सज्जा, टेरेसमध्ये या फुलझाडांच्या शिंकाळ्यांची छोटीशी बाग तयार करता येईल. 

पुरेसं अन्न, पाणी, पाण्याचा योग्य निचरा, हलक्या हातानं केलेली खुरपणी, स्टेरॅमिलसारख्या खतांचा अल्पप्रमाणातील वापर अशा प्रकारे या शिंकाळ्यांची निगराणी केली जाते. फुलझाडांसाठी वापरण्यात येणारी शिंकाळी त्रिकोणी किंवा गोलाकार आकाराची असून, त्या सर्वसाधारणपणे ८ ते २४ इंच लांबी-रूंदीच्या असतात. शिंकाळ्याची उंची कमी असल्यानं छोट्या-वनस्पती किंवा सीझनल फुलझाडांची लागवड त्यामध्ये केली जाते; कारण या वनस्पतींची मुळं खोलवर जमिनीत जात नसल्यानं त्यांना ती जागा पुरते. वनस्पतींना आर्द्रता आणि आधार मिळण्यासाठी मॉसचा वापर केला जातो. नारळ्याच्या झावळ्या आणि त्यांचा मऊ भाग यांचाही यासाठी उपयोग होतो. तारेच्या जाळ्या, प्लास्टिक, वायर, जाड वेताच्या मटेरियलनं या टोपल्या किंवा शिंकाळी बनवली जातात. या छोट्या कुंड्यांना खाली ३-४ भोकं पाडून पाण्याचा निचरा केला जातो. 

खत, माती घालून तयार केलेल्या या शिंकाळ्यात एकाच प्रकारचं फुलझाड किंवा २-३ वेगवेगळ्या प्रकारची फळझाडं लावू शकतो. ज्या वनस्पतींना भरपूर फुलोरा येतो किंवा ज्या वाढून सर्वत्र पसरू शकतात अशा वनस्पतींचा वापर आवर्जून करावा. एकाच शिंकाळ्यात वेगवेगळ्या प्रकारची फुलझाडं लावून रंगसंगती निर्माण केली जाते, तेव्हा मधोमध उंच, सरळ वाढणाऱ्या वनस्पती आणि शिंकाळ्याची बाजूनं किंवा कडेनं पसरून, वाढून खाली लोंबकळणारी फुलझाडं लावावीत. ठराविक उंचीपर्यंत वाढल्यानंतर फुलझाडांची टोकं छाटून आणि बाजूनं कडेनं वाढलेल्या वनस्पतींची छाटणी करून शिंकाळी मेंटेन करावीत. त्यामुळे एकसूत्रता निर्माण होईल. 

हँगिंग बास्केटनं घर सजवण्यासाठी टिप्स... 

रंगसंगतीः सर्वांत प्रथम दृष्टीस पडतात, ते फुलझाडांचे रंग आणि रंगसंगती. त्यामध्ये विरुद्ध रंगाचे उदा. पिवळा-जांभळा किंवा नारंगी-निळा असं काँबिनेशन तयार करून प्रमाणबद्ध योजनेचा दृश्य परिणाम साध्य होईल. लाल, पिवळा, निळा रंग हे परिणाम साधतातच; शिवाय विरुद्ध चंदेरी-पांढरा यांचं गडद जांभळ्या किंवा निळ्या रंगात काँबिनेशन केल्यास उठून दिसतं. शिंकाळ्यात वनस्पती लावताना अशाप्रकारे रंगसंगतीचा विचार करावा. 

शिंकाळ्यांची योजना फार महत्त्वाची ठरते, ती वनस्पतीच्या फॉलिएजमुळे. फॉलिएजमुळे वनस्पतींना स्थिरता येऊन आकर्षक परिणाम साधला जातो. 

प्रमाणबद्धताः गर्दी किंवा दाटी न होता एकाच किंवा २-३ वनस्पतींचे एकत्रित वाढून भरगच्च फुलणं शिंकाळ्यास उठाव आणतं. 

हँगिंग बास्केट दृष्टीच्या सर्व बाजूनं अपील होईल अशाप्रकारे तयार करून त्याची मांडणी करावी. तुमच्या नजरेच्या टप्प्यात येण्याच्या उंचीवर बास्केटची मांडणी करावी. उंच वाढणाऱ्या सरळ वनस्पती आधारासाठी आणि खाली वाढणाऱ्या वनस्पती समतोल साधणाऱ्या असतात.
उर्मिला अत्रे 

अग्निपुत्र : भाग ३

आपल्या सर्व अनुयायांना जगभरातील विविध ठिकाणी पाठविल्यावर रुद्रस्वामी पूर्वेच्या दिशेने जातात. प्रचंड अंतर पादांक्रांत केल्यानंतर रुद्रस्वामी आपल्या विश्वसु अनुयायी आणि काही विद्वानांसह  समुद्रमार्गे पूर्वेला पोहोचतात. ​बोटीतून किनाऱ्यावर उतरताच त्यांना तिथले लोकजीवन दिसते. अर्ध-भटकी जीवनशैली, शिकार करून जगणे, पाण्यावरील लाकडीघरे व अविकसित शेती ही तिथली जीवनपद्धत त्यांना स्पष्टपणे दिसत होती. बारीक डोळे असलेले आणि चेहऱ्यावर सतत आनंद असलेले मनुष्य पाहून सोबत असेलेले सार्वजन आनंदी झाले.

"स्वामी, आता आपल्याला काय करावयाचे आहे?" एक अनुयायी प्रश्न विचारतो.

स्वामी वर आकाशाकडे बघतात, पक्षी मोठमोठे थवे करून समुद्राहुन जमिनीच्या दिशेने उड़त होते. स्वामींना नैसर्गिक आपत्तीची कल्पना आधीपासूनच होती. ते आपल्या बरोबर असलेल्यांना सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतरीत करतात. सर्वजण एका उंच ठिकाणी जातात आणि काही क्षणातच त्या भागाला त्सुनामिची मोठी धड़क बसते. अनेक पशु, वनस्पती आणि मनुष्य आणि त्यांची घरे वाहून जातात. क्षणात होत्याचं नव्हतं होतं. सर्व अनुयायी हा प्रकार आपल्या डोळ्यांनी बघत असतात. थोड्या वेळापूर्वी आनंदाने आपली कामे करणारे आता मृतावस्थेत पडलेले होते.

"स्वामी, हे काय आहे? निसर्गाचं इतकं रौद्र रूप आम्ही कधी पाहिलं नव्हतं. आपल्याला याची कल्पना होती का?" एक विद्वान विचारतात.

"होय, आम्हाला या आपत्तीची पूर्ण कल्पना होती." रुद्रस्वामी त्याच्याकडे न बघतच उत्तर देतात.

"स्वामी, मग आपण त्या निष्पाप मनुष्यांना का नाही वाचवले? आपण त्या सर्वांना वाचवू शकला असता."

"आपण ज्या ठिकाणी आलो आहोत ते ठिकाण म्हणजे मृत्यूचे माहेरच आहे.इथे पावलापावलावर तुम्हाला मृत्यू दिसेल. इथल्या मनुष्यांना मृत्यूची सवय आहे. भूकंप, त्सुनामी, चक्रीवादळ, हिंस्त्र पशुचा हल्ला अशी अनेक कारणे आहेत की जरी ह्या प्रदेशावर सर्वप्रथम सूर्यकिरणे पडत तरी सर्वात हिंस्त्र भूमी फक्त हीच आहे." स्वामी खाली बघतात तेव्हा त्यांना सर्व शांत झालेले दिसते. ते पुढे म्हणतात, "आता प्रत्येकाने कमीत कमी दोन व्यक्तींचे शव आपल्याबरोबर घेऊन चला. मला १०० मृत माणसे हवी आहेत."

विद्वानाला स्वामींच्या मनातील समजते. ते सर्व वाटेने मिळतील तितके शव घेऊन ज्वालामुखी पर्वताच्या दिशेने निघतात. आणखी वाचा

फेसबुक प्लस अॅप

जगभरातील विविध साइट्वर, अॅप्सवर तुमच्याविषयी खूप सारी माहिती उपलब्ध आहे, तुम्ही दिलेली नसताना! जगभरातील विविध वेबसाइट, ई-मेल, अॅप, सोशल नेटवर्किंग साइट्वर तुम्ही दिलेल्या माहितीवरून ही माहिती गोळा केली जाते. मात्र, यापुढे फेसबुक तुम्हाला तुमच्या माहितीवर अधिक कंट्रोल देणार आहे. इतरांबरोबर तुम्हाला फेसबुकवरील कोणता माहिती कोणाशी शेअर करायची आहे, हे तुम्ही स्वतः ठरवू शकणार आहात.

फेसबुक लॉगिनचे नवीन व्हर्जन लवकरच उपलब्ध होणार आहे. त्यात तुम्हाला तुमची कोणती माहिती इतरांसोबत शेअर करायची आहे, हे निवडण्याचा पर्याय मिळणार आहे. त्यात उपलब्ध पर्याय निवडून एखादी माहिती शेअर करण्याची परवानगी देण्याचा किंवा नाकारण्याचा पर्याय फेसबुस युजरला असेल. नव्या लॉगिनमध्ये विविध अॅप फेसबुक युजरच्या नावे कशाप्रकारे माहिती पोस्ट करतात, हे देखील खुले केले जाणार आहे. फेसबुक लॉगिनचा उपयोग करून युजरचा अनावश्यक डाटा गोळा करणाऱ्या अॅपवर देखील फेसबुक निर्बंध आणणार आहे. सध्या पिइंटरनेस्ट आणि नेटफ्लिक्ससाठी फेसबुकने हे बदल केले असून येत्या काही आठवड्यात इतर सर्व अॅपवर देखील अशाप्रकारचे निर्बंध आणले जातील. यासह फेसबुकने एक स्वतंत्र टीम तयार केली असून युजरच्या पब्लिक प्रोफाइलपेक्षा अधिक माहिती, ई-मेल अॅड्रेस व फ्रेंडलिस्ट मागणाऱ्या अॅप्सची पडताळणी याद्वारे केली जाणार आहे.

फेसबुकने त्यांच्या सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट किटमध्येही बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे थर्ड पार्टी डेव्हलपर त्याचे अॅप वापरणाऱ्या युजरच्या फ्रेंड्सची माहिती अॅक्सेस करण्याची परवानगी मागू शकेल. मात्र त्यांचे वाढदिवस, फोटो वगैरे माहितीचा त्याला अॅक्सेस मिळणार नाही. यासर्व गोष्टींमुळे फेसबुक युजरला स्वतःची प्रायव्हसी अधिकाधिक जपता येणार आहे.

फेसबुकच्या युजरला लवकरच विविध वृत्तपत्रे, मासिके यातील आर्टिकल, व्हिडीओ थेट पाहता येतील, अशी शक्यता आहे. सध्या न्यूयॉर्क टाइम्स, बझफीड, नॅशनल जिओग्राफिक सोबत कंपनीची बोलणी सुरू असून यातील आर्टिकल वगैरे थेट फेसबुक युजरला उपलब्ध करून देण्याचा कंपनीचा प्रयत्न आहे.

आजचा तरूण हे असलेच काही काही पाहत वाढला.

धर्मातीत राज्यातल्या आकाशवाणीवर सकाळच्या वेळी ’देवा तुझ्याशिवाय आम्हाला आधार नाही’ ह्या अर्थाचे टाहो ऎकत आला. त्याच्य ऎन उमेदीच्या वर्षात भाषावार प्रांतरचनेचे वाद त्याने पाहिले. भाषिक द्वेषाची परिसीमा पाहिली. ज्या समाजाला शिक्षणाची दारे बंद होती, त्या समाजातून नवा सुशिक्षित वर्ग जन्माला आला. त्याने आपल्या पददलित समजाचे अंतरंग उघडे करून दाखवायला सूरुवात केली. त्यातुन क्षोभाचे दर्शन घडू लागले. ....

हल्लीच्या पिढीला आदराची भावना नाही हे म्हणतांना ज्याच्याविषयी आदर बाळगावा अशी उभ्या देशातील किती माणसे त्यांना दाखवता येतील ?
आमच्या विज्ञानविभागाचे प्रमूख सत्यसाईबाबांच्या मागून जाताना दिसतात आणि माणसाचे भविष्य माणसनेच घडवायचे आहे हे सांगण्या-या समाजवादी तत्वज्ञानाचा घोष करणारे पुढारी मंत्रिपद मिळावे म्हणून गणपतिबाप्पाला साकडे घालतात.....
एका बाजूला ३५ - ३५ मजल्यांच्या हवेल्या उठत असलेल्या तो पाहातो त्याबरोबर झोपडपट्ट्या वाढतांना त्याला दिसतात. लोकनेत्यांचे उच्चार आणि आचार यात त्याला ताळमेळ दिसत नाही. मग त्याचा संताप उफाळून येतो. तो नविन कवीच्या कवितांमधुन कधी निराशेचा, कधी वैतागाचा सूर घेवून बाहेर पडतो तर कधी विध्वंसाची भाषा करीत येतो.
तरूण मनाच्या ह्या अस्वस्थतेने वडीलपिढी अस्वस्थ न होत, त्यांना बेजबाबदारपणाणे नावे ठेवतांना आढळते. प्रत्येक काळात पिढ्यांतली दरी असते. पण गेल्या काही वर्षात ती अधिकच भयान होवू लागली आहे. हल्लीच्या पिढीला मुल्यांची कदरच नाही हे म्हणणे कोडगेपणाचे आहे. चांगली मूल्ये जतन करण्यासाठी आयुष्याचा होम केलेली माणसेच त्यांना दिसली नाहीत.
- - ' खिल्ली ' मधून साभार

अग्निपुत्र : भाग 2

रुद्रस्वामींचा चेहरा जरा चिंतित होतो.
‘‘म्हणजे? आम्ही समजलो नाही. आमच्यापासून तुम्हाला कोणता धोका आहे? माझ्या माहितीप्रमाणे युध्दसंहाराव्यतिरिक्त आमच्या हस्ते तुमच्यापैकी कुणाचाही वध झालेला नाही. आणि राहिला प्रश्न नामशेष होण्याचा, आमच्या मनात तसा विचार देखील आलेला नव्हता.’’
‘‘आम्ही आपल्या विधानाशी पुर्णतः सहमत आहोत. आपण आमच्या संहाराचा विचार देखील मनात आणला नव्हता. मात्र या सृष्टीचा हा नियमच आहे, तुम्हाला तुमचा कूळ वाचवायचा असेल तर ज्याच्यापासून तुम्हाला धोका आहे त्याचा समूळ नाश करा.’’ सुर्वज्ञ दिर्घ श्वास घेतात. रुद्रस्वामी आपल्या अनुयायांना त्यांचे बांधलेले हात सोडायला सांगतात. अनुयायी सुर्वज्ञचे हात सोडतात. एक अनुयायी त्यांच्यासाठी जल घेऊन येतो. रुद्रस्वामी आपल्या विश्वासू अनुयायांबरोबर त्यांच्यासमोर बसलेले असतात. जलप्राशन केल्यानंतर सुर्वज्ञ पुढे बोलू लागतात.
‘‘आपण ज्या भुतलावर आहात त्याला पृथ्वी असे म्हणतात. ही पृथ्वी गेल्या 350 अब्ज वर्षांपासून अस्तित्वात आहे. आधी हा फक्त एक गोळा होता ज्यावर कोणताही जीव नव्हता. पृथ्वीवरील वातावरण अगदी अस्थिर होतं. ऋतू सतत बदलत असायचे. अशातच पृथ्वीवर पाणी निर्माण झालं आणि त्या अनुशंगाने पृथ्वीवर जीवांची निर्मिती सुरु झाली. आधी किटकरुपात असलेले हे जीव कालांतराने पाण्यात पोहू लागले. त्यांचा शारीरिक विकास चांगला झाला तेव्हा पोहणाऱ्या जीवांनी त्या किटकांचा नाश केला. त्यानंतर जलचरांमध्ये वेगवेगळ्याा हवामानानुसार आणि स्थानानुसार आणखी बदल होऊ लागले. काही जलचर पाण्यातच राहू लागले तर काही जमिनीवर आले. त्याच वेळी काही जलचर सरपटू लागले. सरपटणारे जीव आमचे पूर्वज होते. जसजसे शारीरिक बदल होऊ लागले तसतसे आकाशात उडणारे जीव सुध्दा या पृथ्वीवर दिसू लागले. या सर्व कालावधीमध्ये खुप मोठा काळ लोटला गेला. अनेक जाती निर्माण झाल्या आणि लगेच नष्ट झाल्या तर अनेक जातींनी शेवटपर्यंत तग धरला. सर्वांमध्ये इतके बदल होत होते की पृथ्वीवर शेकडो जाती अस्तित्वात आल्या. आल्या आणि आपापल्या अस्तित्वासाठी एकमेकांना संपवू लागल्या. ज्या वाचल्या त्यांनी आपल्या वंशजांना अधिक विकसित करण्याचं कार्य सुरु ठेवलं. आमचे पुर्वज मात्र या सर्वांपासून खुप दूर उत्तरेकडे (आत्ताचे युरोप) होते. मात्र आमच्यापैकी काही जाती मागे राहिल्या असतील असं त्यांना सतत वाटत होतं. तरीही आमच्या पुर्वजांनी बाहेरच्या जगाशी संपर्क पुर्णतः बंद केला आणि आमचे पुर्वज एका वेगळ्याा विश्वात विकसित होत गेले.’’ आणखी वाचा

स्त्रियांना मिळाला जगण्याचा अधिकार!

आपल्याकडे पूर्वी महिलांना विचार करण्याचं स्वातंत्र्य नव्हतंच, परंतु जगण्याचाही अधिकार ख-या अर्थाने नव्हता. प्रजासत्ताकाने स्त्रियांना शिक्षणाचा अधिकार दिला. त्यांच्यातील योग्यतेनुसार ग्रामपंचायत सदस्यापासून ते राष्ट्रपती पदापर्यंतचा मान मिळवून दिला. विधवांनाही समाजात कोणतेही अधिकार आणि स्थान नव्हतं. परंतु आंबेडकरांनी लिहिलेल्या घटनेनं कोणताही भेदाभेद न मानता, इंदिरा गांधींना पंतप्रधानपद दिलं. याद्वारे जगण्याविषयीचा विस्तृत दृष्टिकोनच घटनेनं आपल्या सर्वाना दिला. काहींना प्रजासत्ताकाचा अर्थही कळत नाही, उलट त्याचा गैरवापर होताना दिसतो. मग अण्णाभाऊ साठेंनी जे म्हटलं होतं, ‘ये आजादी झुठी हैं, देश की सत्ता भुखी हैं!’ ही परिस्थिती आजही तशीच आहे. दारूचे दुष्परिणाम, प्रेमप्रकरणांमधून समोर येणारी हिंसक वृत्ती, तरुणांमधली निष्क्रियता अशा समाजविघातक गोष्टींनी अंत:करण दुखावतं. म्हणून देशभर काही प्रासंगिक विषयांवरही सप्त खंजिरी वादन, गाणी या माध्यमातून माझं प्रबोधन सुरू असतं. क्रिकेटच्या विरोधात मी प्रबोधनाची मोहीमच सुरू केली आहे. क्रिकेटचे सामने भरवण्यापेक्षा, खरी गरज ही वर्षानुर्वष अर्धवट राहिलेले प्रश्न, समस्या, नसलेल्या सेवासुविधा पूर्ण करण्याची, असं मला वाटतं. कायदा कडकच आहे, त्याचा चुकीच्या पद्धतीनं वापर करून घेणारे नालायक आहेत. कायदा आहे म्हणून आसाराम बापू, तरुण तेजपाल आज न्यायालयीन कोठडीत आहेत. धर्माचा किंवा कुठल्याही प्रकारचा धाक आज न उरल्यामुळे बळावत चाललेल्या वाईट वृत्तीतून ही कृत्य घडतात. म्हणूनच घरच्यांचा, मोठ्यांचा धाक हा हवाच!
- सत्यपाल महाराज (सप्तखंजिरी वादक)

'मायक्रोसॉफ्ट एज' घेणार 'इंटरनेट एक्सप्लोरर'ची जागा

मायक्रोसॉफ्ट कंपनीतर्फे 'मायक्रोसॉफ्ट एज' या नव्या वेब ब्राऊझरचे अनावरण करण्यात आले आहे. मायक्रोसॉफ्टच्या 'विंडोज-१०' या ऑपरेटिंग प्रणालीमध्ये 'इंटरनेट एक्सप्लोरर' या वेब ब्राऊसरची जागा आता 'मायक्रोसॉफ्ट एज' घेणार आहे. 
सुरूवातीला 'स्पार्टन' या नावाने तयार करण्यात आलेला हा नवीन वेब ब्राऊसर आता 'एज' या नावाने ओळखला जाईल. मायक्रोसॉफ्टच्या एका कार्यक्रमात यासंबंधीची घोषणा करण्यात आली. यावेळी उपस्थितांना या ब्राऊझरच्या काही खास वैशिष्ट्यांची झलकही पहायला मिळाली. 'मायक्रोसॉफ्ट एज' या ब्राऊझरची रचना आजच्या पिढीला समोर ठेवून करण्यात आली आहे. यामध्ये वापरकर्त्याला त्याच्या सवयीनुसार बातम्या, शेअर बाजाराचे निर्देशांक, हवामान आणि अन्य गोष्टींची माहिती शोधता येणार आहे. 
या ब्राऊझरच्या इतर वैशिष्ट्यांबद्दल नेमकी माहिती कळू शकली नसली तरी, 'विंडोज-१० या नव्या ऑपरेटिंग प्रणालीला केंद्रस्थानी ठेवून 'मायक्रोसॉफ्ट एज' ब्राऊझर बनविण्यात आला आहे. या ब्राऊझरच्या सहाय्याने वापरकर्त्याला आता सोशल साईटसवर असताना थेटपणे एखाद्या वेबपेजवर जाता येणार आहे. त्यामुळे माहिती वाचण्यातील अडथळे कमी होणार आहेत. 'मायक्रोसॉफ्ट एज' हा ब्राऊझर डेस्कटॉप, लॅपटॉप, टॅब्लेट आणि मोबाइल अशा सर्व प्रकारच्या उपकरणांवर वापरता येईल.


हसत खेळत व्यायाम

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या लागल्या आहेत. यंदा मुलांना वेगवेगळ्या शिबीरात अडकवण्याऐवजी व्यायामाची सवय लावली तर? 

वाढ‌त्या वयांच्या मुलांसाठी शरीराची किमान हालचाल गरजेची असते. अगदी लहान वयापासूनच हलक्या फुलक्या व्यायामाची सवय मुलांना लावली तर त्यांच्या आरोग्यासाठी ते अतिशय उपयुक्त ठरतं. अगदी ३ वर्षांपासूनच तुम्ही मुलांना थोड्याथोड्या व्यायामाची सवय लावू शकता. व्यायाम केल्यामुळे मुलं दमतात त्यांना भूक लागते. त्यांच्या पोटात कोणत्याही सबबींशिवाय अन्न जातं आणि या सगळ्याचा परिपाक म्हणून त्यांची वाढ चांगली होते. आरोग्य उत्तम राहतं. 

मुलांचे व्यायाम म्हणजे जिममध्ये जाऊन करायचे अवजड किंवा अवघड व्यायाम नव्हेत. त्यांच्यासाठी व्यायाम म्हणजे थोडीशी हालचाल. मुलांना घरात बसवून ठेवण्यापेक्षा मोकळ्या मैदानात खेळायला घेऊन जा. धावणं, उड्या मारणं, फुटबॉल किंवा चेंडूने खेळायला लावणं अशा गोष्टी तुम्ही त्यांना करायला लावू शकता. मुलांच्या शाळेतल्या विविध क्रीडामहोत्सवांसाठी प्रोत्साहन द्या. मुलं खेळासाठी करणा‍ऱ्या प्रयत्नांना दादही द्या. 

सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे मुलांवर व्यायामाची जबरदस्ती नको. त्यांना व्यायामाचा तिटकारा येईल, असं काहीही करू नका. किंवा मोठ्यांसाठी जसं व्यायामाचं काटेकोर वेळापत्रका आखलं जातं तसं मुलांसाठी ठेऊ नका. उलट त्यांचा व्यायाम अधिक आनंददायी करण्याचा प्रयत्न करा. सोपी योगासनं, जिम्नॅस्टिक्सचं मुलांना प्रशिक्षण द्या. फुटबॉल, क्रिकेटसारखे मैदानी खेळ खेळायला लावा. या सर्वांमुळे आपल्या शरीराचा तोल कसा राखावा, खेळताना डोळे आणि हात-पायांचा योग्य समन्वय कसा राखावा, या गोष्टी मुलं आपोआप शिकतील. मुलांचं टीव्ही पाहणं, त्यांचा अभ्यास, कॉम्प्युटर वा व्हिडीओ गेम्स या सा‍ऱ्या गोष्टींतून व्यायामालाही वेळ काढा. गृहपाठ, खेळ आणि व्यायाम याचं योग्य ते वेळापत्रक बनवा. 

व्यायामाचे फायदे 
हाडं आणि स्नायू बळकट होतात. 
शारीरिक क्षमता वाढते. 
आत्मविश्वास वाढतो. 
एकाग्रता साधता येते. 
ताण कमी होतो. 
झोप छान लागते. 
आजारांची शक्यता कमी होते. 
मुलांसाठी सोप्पे व्यायाम 
सायकल चालवणं 
कुत्र्याला फिरायला नेणं 
पतंग उडवणं 
पोहणं 
उड्या मारणं 
नाचणं 
मित्र-मैत्रिणींसोबत मैदानावर खेळणं.

लग्न तर हवे, पण जबाबदारी नको?

मी अठ्ठावीस वर्षांचा नोकरदार तरुण आहे. माझे नुकतेच रीतसर स्थळ पाहून लग्न ठरले आहे. लग्न करायचे नाही, असा माझा कधीच विचार नव्हता. चारचौघांसारखे माझेही स्वतंत्र कुटुंब असावे, असे मला नेहमी वाटत असे. प्रत्यक्ष लग्न ठरल्यावर मात्र मला टेन्शन आले आहे. 'कुटुंबाचा कर्ता पुरुष' वगैरे काय म्हणतात तो मी असणार, कुटुंबाची प्रत्येक आर्थिक जबाबदारी, बायको- मुलांचे लहान लहान प्रश्न या सगळ्याचे उत्तर मला आणि मलाच शोधावे लागणार या विचाराने डोक्यावर फार ओझे आल्यासारखे वाटते.    
उत्तर- योग्य वयात योग्य निर्णय घेऊन पुढे जायचं ठरवलं म्हणजे खरं तर निम्म्यापेक्षा जास्त लढाई जिंकल्यासारखीच आहे की! याचा अर्थ असा नव्हे की जे असा प्रातिनिधिक निर्णय घेत नाहीत ते कुठेतरी कमी आहेत, किंवा नॉर्मल नाहीयेत, वगरे. फक्त त्यांचे प्रश्न वेगळे असू शकतात, इतकंच. 
खरं म्हणजे मानसिक गोष्टींमध्ये कुठलंही मत किंवा सल्ला द्यायला तुमच्या पाश्र्वभूमीतल्या आणखी खूप गोष्टींची माहिती लागते. विकासाच्या टप्प्यांवरचे तुमचे अनुभव, त्या वेळच्या अन् आताच्या त्यावरच्या भावना, अन् प्रत्यक्ष मदत कुणी केली हे सगळे मोलाचे प्रश्न आहेत. आतापुरतं मला इतकं विचारू दे की तुम्हाला परीक्षेचं टेन्शन यायचं का, अन् लग्न म्हणजे तुम्हाला परीक्षा वाटते का?,  तर मग आपण लक्षात घ्यायला पाहिजे की, लग्न म्हणजे वाढलेल्या जबाबदाऱ्या तर आहेतच, पण परीक्षा नाहीये. अन् असलीच तर ती तुम्हाला एकटय़ाला द्यायची नाहीये. तुमच्या पत्नीचीपण तुम्हाला मोलाची मदत असेल. अन् तीही विनामूल्य! अर्थात बायको-मुलांच्या प्रश्नांना 'लहान-लहान' समजणे हे मात्र धोकादायक असू शकेल. ते प्रश्न महत्त्वाचे आहेत हे नीट समजून घेऊन प्रेमानं सोडवायचा प्रयत्न केलात तर तुम्हाला आनंद, समाधान वाटेल. अन् 'कुटुंबाचा कर्ता पुरुष' म्हणून स्वत:विषयी अभिमानसुद्धा! पण इथेसुद्धा एक गल्लत करू नका. तुम्ही 'कर्ता पुरुष' म्हणजे घरातल्या स्त्रीची जबाबदारी कमी समजलात की काय? तुम्ही दोघांनी मिळून एकमेकांचे प्रश्न सोडवलेत, अन् आनंदपण वाटून घेतलेत, तर पारंपरिक पुरुषप्रधान कित्ता न गिरवता नवीन काहीतरी घडवल्याचा आनंदही तुम्हाला मिळेल. तेव्हा व्हा तर पुढे, अन् करा गृहस्थाश्रमात प्रवेश!
डॉ. वासुदेव परळीकर paralikarv2010@gmail.com